الشيخ محمد علي الگرامي القمي

51

جنبش ذاتى طبيعت (حركت جوهرى) (فارسى)

وذاتها الى صورة غير الصورة التى كانت » . مرحوم سبزوارى در پاورقى همين صفحه ، توضيحى براى بيان مرحوم صدرا ذكر مىكند : « لو اودع فى الحجر مجرد الميل الصاعد بدون تبدل فى الصورة النوعية اشكل بعدم السنخية بين الاثر ومبدئه بخلاف ما اذا قيل بتبدل الجوهر بنحو الاتصال وبالضرورة المخففة » ؛ اگر در سنگى كه به طرف بالا مىرود فقط يك ميل صعودى عَرَضى باشد بدون تبدل جوهرى ، سنخيت بين اثر و مبدأ اثر وجود نخواهد داشت . مبدأ اثر يعنى بالا رفتن سنگ چيست ؟ اگر گفته شود كه حركت عارضى سبب شده كه اين سنگ بذاته و هويته بالا رود ، سخن نادرستى خواهد بود چون تناسب و سنخيتى بين اثر و مبدأ اثر نخواهد بود ، پس راهى جز اين نيست كه قائل شويم به تبدل جوهرى اتصالى كه محذور پيش نيايد . « 1 » مرحوم صدرا مىگويد : برخى گفته‌اند : قوه‌ى محرّكه به طرف بالا فعليت و صورت نوعيه آتش است اگر بخواهد در يك سنگ تحقق يابد لازمه‌اش عرض بودن يك جوهر است ! آنگاه پاسخ مىدهد كه قبول نداريم كه قوه‌ى محرّكه به طرف بالا فقط صورت ناريّه باشد ، در سنگ هم هست . گاهى در يك شىء چندين صورت نوعى وجود دارد كه در شرايط خاص برخى از آن‌ها بروز مىكند : « يجوزان يجتمع في وجود واحد صورى كثير من المعانى الذاتية المتفرقة في الموجودات المتبائنة » .

--> ( 1 ) - اشكال و پاسخ ديگرى در اين فصل بيان شده است . مىتوانيد به كتاب اسفار مرحوم صدرا در همان فصل رجوع كنيد